Opinia ETS: czyżby reverse engineering miało zostać zalegalizowane?

Warto zwrócić uwagę na stosunkowo niedawną opinię Rzecznika Generalnego Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, w sprawie SAS Institute vs. World Programming. Druga z firm zaprojektowała oprogramowanie do pewnego stopnia "klonujące" funkcjonalność oprogramowania SAS. Ponadto spowodowała iż kod (MDX, 4GL) może być przeniesiony ze środowiska SAS do ich własnego środowiska i z powodzeniem uruchomiony.

Oczywiście SAS Institute uznało iż taki stan faktyczny łamie ich prawa autorskie do oprogramowania.

Rzecznik ETS wobec takiego stanu faktycznego stwierdził, iż po pierwsze, języki programowania (tutaj: 4GL) nie są chronione prawem autorskim a po drugie, sama funkcjonalność oprogramowania również nie jest przedmiotem ochrony.

Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie fakt iż w europejskim (i nie tylko) systemie IP, reverse engineering celem zaprojektowania konkurencyjnego produktu jest działaniem niedozwolonym - a drugie ze stwierdzeń rzecznika faktycznie na takie reverse engineering dozwala.

Za ustawą o prawie autorskim (art. 75):

Nie wymaga zezwolenia uprawnionego (...) obserwowanie, badanie i testowanie funkcjonowania programu komputerowego w celu poznania jego idei i zasad przez osobę posiadającą prawo korzystania z egzemplarza programu komputerowego, jeżeli, będąc do tych czynności upoważniona, dokonuje ona tego w trakcie wprowadzania, wyświetlania, stosowania, przekazywania lub przechowywania programu komputerowego [oraz] zwielokrotnianie kodu lub tłumaczenie jego formy w rozumieniu art. 74 ust. 4 pkt 1 i 2, jeżeli jest to niezbędne do uzyskania informacji koniecznych do osiągnięcia współdziałania niezależnie stworzonego programu komputerowego z innymi programami komputerowymi (...), o ile informacje niezbędne do osiągnięcia współdziałania nie były uprzednio łatwo dostępne. (...) Informacje nie mogą być (...) wykorzystane do rozwijania, wytwarzania lub wprowadzania do obrotu programu komputerowego o istotnie podobnej formie wyrażenia lub do innych czynności naruszających prawa autorskie.

Rzeczony fragment art. 74:

Autorskie prawa majątkowe do programu komputerowego, z zastrzeżeniem przepisów art. 75 (...), obejmują prawo do trwałego lub czasowego zwielokrotnienia programu komputerowego w całości lub w części jakimikolwiek środkami i w jakiejkolwiek formie; w zakresie, w którym dla wprowadzania, wyświetlania, stosowania, przekazywania i przechowywania programu komputerowego niezbędne jest jego zwielokrotnienie, czynności te wymagają zgody uprawnionego, [a także] tłumaczenia, przystosowywania, zmiany układu lub jakichkolwiek innych zmian w programie komputerowym, z zachowaniem praw osoby, która tych zmian dokonała.

Pozostaje więc pytanie otwarte - czy wobec opinii rzecznika, dość istotnej w kontekście oczekiwanej i wiążącej interpretacji ETS, reverse engineering wykonywany de facto celem stworzenia konkurencyjnego produktu miałby stać się legalny?

Aby zachować zgodność z ustawodawstwem UE (Dyrektywa 91/250/EEC) należałoby przyjąć iż w tym przypadku (inny fragment art. 75):

informacje niezbędne do osiągnięcia współdziałania były uprzednio łatwo dostępne (...) dla licencjobiorcy lub innej osobie uprawnionej do korzystania z egzemplarza programu komputerowego bądź przez inną osobę działającą na ich rzecz.

Tak też twierdził pozwany - iż korzystał jedynie z... podręczników SAS. Oraz z obserwacji działania samego oprogramowania. Temat cięzki - lecz ETS uznany jest już powszechnie za źródło prawa UE (chociaż nieformalne). Wobec takiej sytuacji można spodziewać się iż jeśli wyrok ETS będzie zgodny z opinią rzecznika, w przyszłości autor konkurencyjnego software będzie jedynie projektował je "czytając manuale i obserwując program konkurencji", ewentualne powództwo o nieuprawniony reverse engineering zostanie, przynajmniej w UE, oddalone.

Źródła w jęz. polskim i angielskim:
computerworld.pl
upapp
en.wikipedia.org
SAS Institute